Ngành điện lực là một trong những lĩnh vực ứng dụng UAV thành công nhất tại Việt Nam. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cùng các tổng công ty thành viên đã triển khai UAV quy mô lớn trên hàng nghìn km đường dây truyền tải, mang lại hiệu quả vận hành ngoạn mục.

Bối cảnh và động lực ứng dụng. Hệ thống điện Việt Nam có hàng nghìn km đường dây 220kV, 500kV trải dài khắp lãnh thổ, đi qua nhiều địa hình khó: rừng núi, vùng sâu, hải đảo. Phương pháp truyền thống kiểm tra bằng cách công nhân leo cột vừa nguy hiểm, vừa chậm, vừa phải cắt điện gây thiệt hại lớn. UAV mở ra giải pháp kiểm tra “live line” – kiểm tra khi đường dây vẫn đang vận hành.

Các đơn vị tiên phong tại Việt Nam. Công ty Truyền tải điện 3 (PTC3) thuộc Tổng Công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) đã đưa vào sử dụng UAV để kiểm tra, quản lý vận hành các tuyến đường dây 220kV và 500kV. Công ty Truyền tải điện 1 (PTC1) phối hợp với Truyền tải điện Hà Nội thử nghiệm hệ thống AI tích hợp UAV để phát hiện thời gian thực các khiếm khuyết trên đường dây cao áp. Công ty Điện lực Quảng Trị đã ứng dụng AI phân tích hình ảnh từ drone để giám sát an toàn lưới điện. Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia cũng đã xây dựng công nghệ đường bay tự động cho UAV bằng mô hình 3D.

Các nhiệm vụ chính của UAV trong điện lực.

Một, kiểm tra trực quan đường dây và cột tháp. Drone tiếp cận sát cột để phát hiện ăn mòn, gãy bu lông, lỏng dây tiếp địa, dây dẫn bị tổn thương, gãy sứ cách điện. Camera tele zoom 30 – 200x cho phép quan sát chi tiết mà không cần ngắt điện. Một cột 500kV cao 50m có thể được kiểm tra đầy đủ trong 10 – 15 phút bằng drone, so với 2 – 3 giờ leo tay.

Hai, kiểm tra nhiệt bằng camera thermal. Các điểm tiếp xúc lỏng, dây dẫn quá tải, mỏ kẹp bị oxy hóa đều phát nhiệt cao hơn bình thường. Drone trang bị camera FLIR hoặc DJI Thermal phát hiện chính xác các điểm “hot spot” trước khi chúng gây sự cố nghiêm trọng.

Ba, kiểm tra hành lang an toàn. Drone bay dọc đường dây để phát hiện cây cao xâm phạm hành lang an toàn (theo quy định 4m với 110kV, 6m với 220kV, 7m với 500kV). Sử dụng LiDAR đo chính xác khoảng cách cây – dây giúp lập kế hoạch chặt tỉa kịp thời, ngăn sự cố chập điện do cành cây.

Bốn, kiểm tra sau bão và sự cố. Khi có bão lớn hoặc sự cố đứt đường dây, UAV được triển khai ngay để xác định nhanh vị trí và mức độ thiệt hại, hỗ trợ đội sửa chữa lên kế hoạch tối ưu.

Năm, kéo dây vượt chướng ngại. Drone công nghiệp có thể kéo dây mồi vượt qua sông, hẻm núi, đường giao thông – công đoạn trước đây phải dùng pháo lệnh hoặc máy bay trực thăng.

Tích hợp AI và tự động hóa. Hệ thống AI phân tích hàng nghìn bức ảnh drone chỉ trong vài phút, phát hiện tự động các lỗi như: cách điện vỡ, kẹp dây lỏng, dây dẫn bị tổn thương. Tỷ lệ phát hiện đạt 90 – 95% với độ chính xác cao hơn con người trong các tình huống chi tiết. Đường bay tự động theo mô hình 3D cho phép UAV thực hiện kiểm tra định kỳ hàng tháng mà không cần kỹ sư bay thủ công.

Lợi ích định lượng. Một UAV kiểm tra được 10 – 15km đường dây/ngày, so với 1 – 2km bằng đội công nhân. Tiết kiệm 60 – 70% chi phí kiểm tra. Giảm 100% rủi ro tai nạn lao động do leo cao. Giảm 80% thời gian gián đoạn cấp điện do phát hiện sớm. Tăng tuổi thọ thiết bị 15 – 20% nhờ bảo trì chủ động.

Điện lực là minh chứng rõ ràng nhất cho việc UAV không chỉ là công cụ giải trí mà còn là công nghệ then chốt phục vụ hạ tầng quốc gia.