HƯỚNG DẪN NHẬN THỨC PHÁP LUẬT CHO NGƯỜI VẬN HÀNH UAV

1. Nhận thức đúng: UAV là phương tiện bay cần được quản lý

UAV/Drone là thiết bị công nghệ hiện đại, được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, khảo sát, xây dựng, điện lực, truyền thông, cứu hộ và giám sát hạ tầng. Tuy nhiên, người vận hành cần hiểu rõ rằng UAV không chỉ là thiết bị quay chụp hay công cụ hỗ trợ công việc, mà còn là phương tiện bay thuộc phạm vi quản lý của pháp luật Việt Nam.

Vì vậy, việc sử dụng UAV không nên thực hiện theo thói quen tự phát, chủ quan hoặc chỉ dựa vào khả năng kỹ thuật của thiết bị. Mỗi chuyến bay cần được chuẩn bị đúng mục đích, đúng khu vực, đúng điều kiện an toàn và phù hợp với quy định của cơ quan có thẩm quyền.

2. Người vận hành cần nắm các căn cứ pháp lý quan trọng

Người học và người vận hành UAV cần được trang bị nhận thức cơ bản về các văn bản pháp luật liên quan đến quản lý, đào tạo và sử dụng UAV tại Việt Nam.

Trong đó, các văn bản quan trọng cần biết gồm:

Nghị định 288/2025/NĐ-CP của Chính phủ
Quy định về quản lý tàu bay không người lái và phương tiện bay khác.

Thông tư 146/2025/TT-BQP của Bộ Quốc phòng
Quy định nội dung, chương trình cơ bản đào tạo kiến thức hàng không, thực hành điều khiển tàu bay không người lái và phương tiện bay khác; đồng thời phân cấp giải quyết thủ tục hành chính và thực hiện một số nội dung trong lĩnh vực quản lý UAV/phương tiện bay khác.

Thông tư 39/2025/TT-BQP của Bộ Quốc phòng
Ban hành danh mục tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với tàu bay không người lái, phương tiện bay khác và trang bị, thiết bị liên quan.

Việc nắm được các văn bản này giúp người vận hành hiểu đúng rằng UAV phải được sử dụng có kiểm soát, có trách nhiệm và phù hợp với yêu cầu quản lý hiện hành.

3. Không phải có thiết bị là được phép bay tự do

Một trong những nhận thức quan trọng nhất đối với người vận hành là: có UAV/Drone không đồng nghĩa với việc được bay ở bất kỳ đâu, bất kỳ lúc nào.

Trước khi bay, người điều khiển cần xem xét:

Mục đích bay là gì.
Khu vực bay có phù hợp hay không.
Độ cao, phạm vi và đường bay có bảo đảm an toàn không.
Khu vực bay có gần công trình trọng yếu, khu dân cư, đường dây điện, khu vực đông người hoặc khu vực nhạy cảm không.
Điều kiện thời tiết, gió, tầm nhìn và môi trường bay có phù hợp không.
Thiết bị có bảo đảm tình trạng kỹ thuật trước khi cất cánh không.

Người vận hành chỉ nên thực hiện chuyến bay khi đã đánh giá đầy đủ rủi ro và có phương án bảo đảm an toàn.

4. Trách nhiệm của người điều khiển trước mỗi chuyến bay

Người điều khiển UAV là người trực tiếp chịu trách nhiệm trong quá trình vận hành thiết bị. Vì vậy, trước mỗi chuyến bay cần thực hiện kiểm tra kỹ lưỡng.

Các nội dung cần kiểm tra gồm:

Thân máy, cánh quạt, động cơ và kết cấu thiết bị.
Pin, mức pin, tình trạng sạc và khả năng cấp nguồn.
Camera, gimbal, cảm biến, la bàn và hệ thống định vị.
Bộ điều khiển, màn hình, phần mềm bay và tín hiệu kết nối.
Khu vực cất cánh, hạ cánh và vùng bay dự kiến.
Người, phương tiện, công trình, vật cản và yếu tố môi trường xung quanh.
Phương án xử lý khi mất tín hiệu, pin yếu, thời tiết thay đổi hoặc cần hạ cánh khẩn cấp.

Việc kiểm tra trước chuyến bay không chỉ là thao tác kỹ thuật, mà còn là biểu hiện của tác phong vận hành chuyên nghiệp và có trách nhiệm.

5. Nhận thức về an toàn vùng trời và khu vực bay

Khi vận hành UAV, người điều khiển phải luôn đặt yếu tố an toàn lên hàng đầu. UAV có thể gây rủi ro nếu bay gần người, phương tiện, công trình, đường dây điện, khu dân cư, khu vực đông người hoặc nơi có điều kiện môi trường phức tạp.

Người vận hành cần đặc biệt thận trọng với các khu vực:

Khu vực đông người, trường học, bệnh viện, sự kiện tập trung.
Khu vực gần sân bay, công trình trọng yếu, cơ sở hạ tầng quan trọng.
Khu vực có yếu tố quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội.
Khu vực có đường dây điện, cột tháp, nhà cao tầng, cây cao hoặc vật cản phức tạp.
Khu vực có thời tiết xấu, gió mạnh, mưa, sương mù hoặc tầm nhìn hạn chế.

Nguyên tắc cần ghi nhớ là: không bay khi chưa kiểm soát được rủi ro.

6. Nhận thức về đào tạo và năng lực người vận hành

Theo định hướng đào tạo UAV, người điều khiển cần được trang bị cả kiến thức pháp luật, kiến thức hàng không và kỹ năng thực hành điều khiển. Việc đào tạo không chỉ nhằm giúp học viên biết thao tác thiết bị, mà còn giúp hình thành tư duy vận hành an toàn, kỷ luật và có trách nhiệm.

Người học cần được tiếp cận các nhóm nội dung cơ bản như:

Pháp luật về phương tiện bay.
Kiến thức hàng không cơ bản.
Nguyên lý bay và cấu tạo thiết bị UAV.
Khí tượng, môi trường bay và thông tin liên lạc.
Quy trình kiểm tra thiết bị trước chuyến bay.
Kỹ năng điều khiển UAV trong tầm nhìn trực tiếp VLOS.
Kiến thức nâng cao đối với nhiệm vụ BVLOS khi phù hợp.
Nhận diện rủi ro và xử lý tình huống trong quá trình vận hành.
Ôn luyện kiến thức, kỹ năng để tham gia kiểm tra, sát hạch theo quy định.

Một người vận hành chuyên nghiệp cần hiểu rằng an toàn không đến từ thiết bị hiện đại, mà đến từ kiến thức, kỹ năng và ý thức trách nhiệm của người điều khiển.

7. Nhận thức về VLOS và BVLOS

Người vận hành UAV cần phân biệt rõ hai hình thức bay quan trọng:

VLOS – Bay trong tầm nhìn trực tiếp
Là hình thức người điều khiển có thể quan sát UAV bằng mắt thường trong suốt quá trình bay. Đây là nền tảng quan trọng đối với người mới học và các nhiệm vụ bay cơ bản.

BVLOS – Bay ngoài tầm nhìn trực tiếp
Là hình thức UAV hoạt động ngoài phạm vi quan sát trực tiếp bằng mắt thường. Người điều khiển theo dõi thiết bị thông qua màn hình, bản đồ, camera, tín hiệu truyền dữ liệu và hệ thống giám sát phù hợp.

BVLOS là nội dung nâng cao, đòi hỏi năng lực lập kế hoạch, giám sát đường bay, đánh giá rủi ro, xử lý tình huống và tuân thủ quy trình chặt chẽ hơn so với VLOS.

8. Nhận thức về quyền riêng tư và dữ liệu

Khi sử dụng UAV để quay phim, chụp ảnh, khảo sát hoặc thu thập dữ liệu, người vận hành cần tôn trọng quyền riêng tư, tài sản, dữ liệu và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.

Người điều khiển không nên sử dụng UAV để ghi hình, theo dõi, thu thập dữ liệu hoặc bay vào khu vực riêng tư khi chưa có sự cho phép hoặc khi hoạt động đó có thể gây ảnh hưởng đến người khác.

Vận hành UAV đúng pháp luật không chỉ là tuân thủ thủ tục, mà còn là thể hiện văn hóa bay văn minh, an toàn và có trách nhiệm với cộng đồng.

9. Những nguyên tắc người vận hành cần ghi nhớ

Người vận hành UAV cần luôn ghi nhớ các nguyên tắc sau:

Không bay khi chưa hiểu rõ thiết bị và quy trình an toàn.
Không bay tự phát tại khu vực chưa được đánh giá rủi ro.
Không bay gần người, phương tiện, công trình hoặc khu vực nhạy cảm khi chưa bảo đảm điều kiện an toàn.
Không sử dụng UAV sai mục đích hoặc gây ảnh hưởng đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.
Không xâm phạm quyền riêng tư, dữ liệu và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.
Luôn kiểm tra thiết bị trước khi bay.
Luôn chuẩn bị phương án xử lý tình huống và hạ cánh an toàn.
Luôn ưu tiên an toàn trước hình ảnh, tốc độ hoặc hiệu quả công việc.

10. Vai trò chia sẻ kiến thức của Thiên Long UAV

Trung tâm Đào tạo và Ứng dụng UAV Thiên Long xác định nhận thức pháp luật là nền tảng quan trọng trong quá trình đào tạo UAV. Trung tâm hướng tới việc giúp học viên hiểu đúng quy định, hiểu đúng trách nhiệm của người vận hành và từng bước hình thành tư duy bay an toàn, bài bản, có kỷ luật.

Thiên Long UAV tập trung vào vai trò đào tạo, hướng dẫn thực hành, ôn luyện và hỗ trợ học viên chuẩn bị năng lực tham gia kiểm tra, sát hạch theo quy định. Việc kiểm tra, sát hạch và cấp giấy phép điều khiển phương tiện bay được thực hiện theo quy định pháp luật và thẩm quyền của cơ quan, đơn vị có trách nhiệm.

11. Kết luận

Nhận thức pháp luật là yêu cầu quan trọng đối với mọi người vận hành UAV. Khi hiểu đúng pháp luật, người điều khiển sẽ biết cách sử dụng UAV an toàn hơn, trách nhiệm hơn và phù hợp hơn với yêu cầu quản lý tại Việt Nam.

UAV là công nghệ hiện đại, nhưng chỉ phát huy đúng giá trị khi được vận hành bởi những con người có kiến thức, kỹ năng, ý thức pháp luật và trách nhiệm với từng chuyến bay.