QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ VÀ VẬN HÀNH UAV

1. UAV là phương tiện bay cần được quản lý

UAV/Drone không chỉ là thiết bị công nghệ dùng để quay phim, chụp ảnh, khảo sát hay phục vụ sản xuất. Theo quy định pháp luật Việt Nam, UAV thuộc nhóm tàu bay không người lái và phương tiện bay khác, do đó việc khai thác, sử dụng cần được quản lý chặt chẽ nhằm bảo đảm an toàn vùng trời, con người, tài sản, công trình và an ninh trật tự.

Người sử dụng UAV cần hiểu rằng có thiết bị bay không đồng nghĩa với việc được bay tự do ở mọi nơi. Mỗi hoạt động bay phải gắn với mục đích rõ ràng, khu vực phù hợp, điều kiện an toàn và yêu cầu quản lý của cơ quan có thẩm quyền.

2. Căn cứ pháp lý quan trọng

Hoạt động quản lý và vận hành UAV tại Việt Nam cần được tiếp cận trên cơ sở các văn bản pháp luật quan trọng, trong đó có:

Nghị định 288/2025/NĐ-CP của Chính phủ
Quy định về quản lý tàu bay không người lái và phương tiện bay khác. Đây là văn bản quan trọng trong việc quản lý các hoạt động liên quan đến UAV, bao gồm nghiên cứu, chế tạo, kinh doanh, đăng ký, khai thác, sử dụng, đào tạo và cấp giấy phép điều khiển theo quy định.

Thông tư 146/2025/TT-BQP của Bộ Quốc phòng
Quy định nội dung, chương trình cơ bản đào tạo kiến thức hàng không, thực hành điều khiển tàu bay không người lái và phương tiện bay khác; đồng thời phân cấp giải quyết thủ tục hành chính và thực hiện một số nội dung trong lĩnh vực quản lý UAV/phương tiện bay khác.

Các văn bản này là cơ sở để cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo tiếp cận hoạt động UAV theo hướng bài bản, an toàn, đúng quy định và có trách nhiệm.

3. Nguyên tắc quản lý UAV

Việc quản lý UAV cần hướng tới các nguyên tắc cơ bản sau:

Bảo đảm an toàn bay.
Mọi hoạt động UAV phải đặt yếu tố an toàn lên hàng đầu, không gây nguy hiểm cho người, tài sản, công trình và phương tiện khác.

Bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội.
UAV không được sử dụng vào mục đích gây ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội hoặc khu vực có yêu cầu quản lý đặc biệt.

Quản lý theo mục đích, khu vực và phương tiện bay.
Việc sử dụng UAV cần được xem xét theo loại thiết bị, trọng lượng, phạm vi bay, độ cao bay, mục đích bay, khu vực bay và tính chất nhiệm vụ.

Người vận hành phải có năng lực phù hợp.
Người điều khiển UAV cần được trang bị kiến thức pháp luật, kiến thức hàng không, kỹ năng điều khiển, quy trình vận hành an toàn và khả năng xử lý tình huống.

4. Trách nhiệm của người vận hành UAV

Người điều khiển UAV là người trực tiếp chịu trách nhiệm trong quá trình chuẩn bị, thực hiện và kết thúc chuyến bay. Vì vậy, người vận hành cần tuân thủ đầy đủ các yêu cầu an toàn trước, trong và sau khi bay.

Trước khi bay

Người vận hành cần kiểm tra:

Tình trạng thân máy, cánh quạt, động cơ.
Pin, mức pin, khả năng cấp nguồn và tình trạng sạc.
Camera, gimbal, cảm biến, la bàn, định vị.
Bộ điều khiển, màn hình, tín hiệu kết nối và phần mềm bay.
Khu vực cất cánh, hạ cánh và vùng bay dự kiến.
Điều kiện thời tiết, gió, ánh sáng, vật cản và người xung quanh.
Phương án xử lý khi mất tín hiệu, pin yếu hoặc cần hạ cánh khẩn cấp.

Trong khi bay

Người điều khiển cần duy trì kiểm soát thiết bị, quan sát khu vực bay, theo dõi trạng thái UAV, giữ khoảng cách an toàn và không thực hiện các thao tác gây nguy hiểm cho người, tài sản hoặc công trình xung quanh.

Sau khi bay

Người vận hành cần kiểm tra lại thiết bị, pin, dữ liệu bay, tình trạng kỹ thuật và ghi nhận các dấu hiệu bất thường nếu có. Đây là thói quen quan trọng giúp bảo đảm an toàn cho những lần vận hành tiếp theo.

5. Quy định về khu vực bay và điều kiện bay

Không phải mọi khu vực đều có thể vận hành UAV. Trước mỗi chuyến bay, người điều khiển cần đánh giá kỹ khu vực bay và các điều kiện an toàn liên quan.

Cần đặc biệt lưu ý:

Khu vực đông người, khu dân cư, trường học, bệnh viện.
Khu vực gần công trình trọng yếu, cơ sở hạ tầng quan trọng.
Khu vực có yếu tố quốc phòng, an ninh hoặc trật tự an toàn xã hội.
Khu vực có nhiều vật cản như nhà cao tầng, cột điện, đường dây điện, cây cao.
Điều kiện gió, mưa, sương mù, ánh sáng yếu hoặc tầm nhìn hạn chế.
Độ cao bay, phạm vi bay và đường bay có phù hợp với nhiệm vụ hay không.

Nguyên tắc quan trọng là: chỉ thực hiện chuyến bay khi đã đánh giá rủi ro và có phương án bảo đảm an toàn.

6. Quy định về đăng ký, khai thác và sử dụng UAV

Tùy theo loại UAV, mục đích sử dụng, trọng lượng, phạm vi hoạt động và yêu cầu nhiệm vụ, tổ chức hoặc cá nhân sử dụng UAV cần thực hiện đúng quy định về đăng ký, quản lý, khai thác và sử dụng phương tiện bay.

Người dùng UAV không nên vận hành theo thói quen tự phát, đặc biệt trong các trường hợp:

Bay tại khu vực chưa được đánh giá an toàn.
Bay gần người, phương tiện hoặc công trình.
Bay ngoài phạm vi kiểm soát của người điều khiển.
Bay phục vụ nhiệm vụ chuyên ngành nhưng chưa có kế hoạch rõ ràng.
Bay tại khu vực có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, trật tự hoặc quyền riêng tư.

Hoạt động UAV cần được thực hiện theo hướng có kế hoạch, có kiểm soát và tuân thủ quy định pháp luật hiện hành.

7. Đào tạo và năng lực người điều khiển UAV

Theo định hướng tại Thông tư 146/2025/TT-BQP, người điều khiển UAV cần được đào tạo cả về kiến thức hàng không và thực hành điều khiển. Việc đào tạo không chỉ giúp học viên biết bay, mà còn giúp hình thành tư duy vận hành an toàn, đúng quy trình và có trách nhiệm.

Các nhóm kiến thức quan trọng gồm:

Pháp luật về phương tiện bay.
Kiến thức hàng không cơ bản.
Nguyên lý bay và cấu tạo UAV.
Khí tượng, môi trường bay và thông tin liên lạc.
Quy trình kiểm tra thiết bị trước chuyến bay.
Kỹ năng điều khiển UAV trong tầm nhìn trực tiếp VLOS.
Kỹ năng vận hành nâng cao đối với nhiệm vụ BVLOS khi phù hợp.
Nhận diện rủi ro và xử lý tình huống trong quá trình bay.
Ôn luyện, kiểm tra nội bộ và hỗ trợ tham gia sát hạch theo quy định.

8. Vận hành VLOS và BVLOS

Trong quản lý và đào tạo UAV, cần phân biệt rõ hai hình thức vận hành phổ biến:

VLOS – Bay trong tầm nhìn trực tiếp
Là hình thức người điều khiển có thể quan sát UAV bằng mắt thường trong suốt quá trình bay. Đây là nền tảng quan trọng đối với người mới học và các nhiệm vụ bay cơ bản.

BVLOS – Bay ngoài tầm nhìn trực tiếp
Là hình thức UAV hoạt động ngoài phạm vi quan sát trực tiếp bằng mắt thường. Người điều khiển theo dõi UAV thông qua màn hình, bản đồ bay, camera, tín hiệu truyền dữ liệu và hệ thống giám sát phù hợp.

BVLOS là cấp độ nâng cao, đòi hỏi năng lực lập kế hoạch, giám sát, đánh giá rủi ro và tuân thủ quy trình chặt chẽ hơn so với VLOS.

9. Quyền riêng tư, dữ liệu và trách nhiệm xã hội

Khi sử dụng UAV để quay phim, chụp ảnh, khảo sát hoặc thu thập dữ liệu, người vận hành cần tôn trọng quyền riêng tư, tài sản, dữ liệu và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.

Người điều khiển UAV cần tránh:

Bay vào khu vực riêng tư khi chưa được phép.
Ghi hình hoặc thu thập dữ liệu gây ảnh hưởng đến người khác.
Sử dụng UAV sai mục đích.
Bay gây mất trật tự, mất an toàn hoặc gây hiểu nhầm trong cộng đồng.

Vận hành UAV đúng quy định không chỉ là tuân thủ pháp luật, mà còn là xây dựng văn hóa bay văn minh, an toàn và có trách nhiệm.

10. Vai trò của Trung tâm Đào tạo và Ứng dụng UAV Thiên Long

Trung tâm Đào tạo và Ứng dụng UAV Thiên Long định hướng đào tạo UAV theo phương châm:

Học UAV bài bản – Vận hành an toàn – Ứng dụng thực tế

Trung tâm tập trung vào các nội dung:

Đào tạo kiến thức pháp luật liên quan đến UAV.
Trang bị kiến thức hàng không và nguyên lý bay cơ bản.
Hướng dẫn kiểm tra thiết bị và quy trình vận hành an toàn.
Huấn luyện kỹ năng điều khiển UAV theo từng cấp độ phù hợp.
Tổ chức mô phỏng, thực hành và đánh giá năng lực học viên.
Hỗ trợ học viên ôn luyện, củng cố kiến thức và kỹ năng để tham gia kiểm tra, sát hạch theo quy định.

Trung tâm tập trung vào vai trò đào tạo, hướng dẫn thực hành, ôn luyện và hỗ trợ học viên chuẩn bị năng lực. Việc kiểm tra, sát hạch và cấp giấy phép điều khiển phương tiện bay được thực hiện theo quy định pháp luật và thẩm quyền của cơ quan, đơn vị có trách nhiệm.

11. Kết luận

Quy định pháp luật về quản lý và vận hành UAV là nền tảng quan trọng giúp cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp sử dụng UAV an toàn, hiệu quả và đúng quy định. Người điều khiển UAV chuyên nghiệp không chỉ cần kỹ năng bay, mà còn phải hiểu luật, hiểu thiết bị, biết lập kế hoạch, đánh giá rủi ro và chịu trách nhiệm với mỗi chuyến bay.

UAV là công nghệ hiện đại, nhưng giá trị thật sự chỉ được phát huy khi được vận hành đúng mục đích, đúng quy trình và tuân thủ pháp luật.